2 Wielka Karta Wolności

„2. Wielka Karta Wolności (1215 r.). Dodatkowy spór z papieżem Innocentym III na tle nominacji arcybiskupa Canterbury ściągnął na Jana klątwę papieską. Król musiał się ukorzyć, uznać się lennikiem papieża i płacić coroczną daninę w wysokości tysiąca funtów szterlingów. Gwałty królewskie zbuntowały przeciw niemu baronów, duchowieństwo i miasta. W 1215 r. powstańcy opanowali Londyn i zmusili króla do podpisania przywileju pod nazwą Wielka Karta Wolności. Na mocy tego przywileju król nie miał prawa nakładać nowych podatków bez zgody rady królewskiej złożonej z feudałów świeckich i duchownych. Nie wolno było mu nikogo więzić i karać bez wyroku sądowego. Miasta zyskały zupełną wolność handlu, duchowieństwo kanoniczne wybory. Król zobowiązał się nie zaciągać obcych rycerzy do armii. Na straży Karty miała stać rada złożona z dwudziestu pięciu baronów. W razie złamania jakiegokolwiek z przepisów baronowie mogli wypowiedzieć królowi posłuszeństwo i wezwać kraj do zbrojnego oporu. Wielka Karta Wolności miała doniosłe znaczenie dla całej Anglii, choć przyniosła korzyści majątkowe jedynie duchowieństwu i baronom.
3. Początki parlamentu angielskiego. Za panowania następcy Jana bez Ziemi Henryka III (12161272) doszło do ostrego zatargu pomiędzy królem, a radą. Przyczynami była awanturnicza polityka władcy, rujnujące podatki nakładane przez króla oraz napływ do Anglii cudzoziemców faworyzowanych przez Henryka (Francuzi, Włosi). Dlatego też świeccy i duchowni feudałowie zmusili władcę do przyjęcia tzw. „prowizji oksfordzkich", na mocy których władza przechodziła nominalnie w ręce rady piętnastu baronów. Jednak ich rządom przeciwstawiło się rycerstwo i miasta. Na czele opozycji stanął były członek rady Szymon de Monfort (syn przywódcy wyprawy przeciw albigensom). W rozpoczętej wojnie przewagę uzyskał de Monfort. Zwycięski dyktator zwołał do Londynu w 1265 r. radę królewską (baronowie, prałaci, po dwóch przedstawicieli rycerstwa z każdego hrabstwa, po dwóch delegatów większych miast). Początkowo przedstawiciele obradowali oddzielnie, później wykształciły się dwie izby Izba Lordów (baronowie i prałaci) oraz Izba Gmin (drobne rycerstwo i miasta). Ten dwuizbowy parlament stał się wzorem dla podobnych instytucji w Europie.“(8)